In Memoriam Mouringh Boeke
Deze zomer kwam het bericht dat
oud Vrijeschoolleraar en prominent sociale driegeleder Mouringh Boeke op 25
juli was overleden op 82- jarige leeftijd. Hij heeft daarmee nog bijna een
decennium langer geleefd dan zijn ex-vrouw Edithe de Clercq Zubli die al in augustus 2008
overleed. Samen hadden ze vijf kinderen. Mouringh gaf lezingen en begeleidde
werkgroepen, gaf cursussen en schreef inleidingen bij boeken van Rudolf
Steiner.
Mouringh
is geboren in 1935 in Heidelberg en zijn familie verhuisde in 1939 naar Noordwijk. Hij heeft het gymnasium gevolgd in Leiden en studeerde twee jaar in Wageningen zonder succes. Na een drietal jaren in Australië te zijn geweest komt hij terug naar Nederland en vervult zijn militaire dienstplicht. Daarna volgt hij een rechtenstudie in Leiden en was hij later ook enige tijd wetenschappelijk medewerker aan de juridische faculteit. Vervolgens heeft hij ook een aantal jaren op ministeries gewerkt maar vertrok daar weer vanwege onenigheid over het beleid. Weer jaren later heeft hij de overstap gemaakt naar de vrijeschool
bovenbouw (middelbare school) in Haarlem aan het Rudolf Steiner college. Gek genoeg hebben deze school en ook de vereniging van vrije scholen op hun wedsites hier nergens aandacht aan besteedt. Door zijn principiële en onbuigzame houding botste het wel eens op persoonlijk vlak en in zijn sociale relaties.
Zijn
ex-vrouw Edithe de Clercq Zubli was ook bovenbouwleerkracht
in Groningen. Na de scheiding werd ze ook medeoprichter van de staatsvrije Bovenbouw in Meppel. Verder was ze actief in de
Nederlandse Driegeledingsbeweging door lezingen te geven. Zij schreef ook artikelen over dit onderwerp in het onderwijsblad Vrije Opvoedkunst waar zij
mede redactielid was en jarenlang voor het tijdschrift Driegonaal . Zij is auteur
van het boekje “De onvoltooide revolutie”(1989).
Zelf heb ik
Mouringh Boeke beter leren kennen tijdens de samenwerking in antroposofisch
adviesbureau Commentor , in de jaren 1984-1985 waar hij samen met Nico
Franken (ook jurist) en Max Rutgers – van Rozenburg de harde kern vormde. Dit
bureau probeerde initiatieven op het gebied van antroposofische landbouw,
gezondheidszorg (therapeutica) en vrijeschool onderwijs bij te staan met adviezen. Als enige
bedrijfskundige bestond mijn taak er vaak eruit om de eerste screening te doen
bij opdrachtgevers en op basis daarvan een mogelijke adviesopdracht te
formuleren en deze te verdelen onder de overige vennoten. Zo verrichten wij
betaalde opdrachten voor o.a. Loverendale (BD-bedrijf in Zeeland) en Kruidengroothandel De Piramide en levensmiddelengroothandel
Aquarius in Lelystad. Na circa anderhalf jaar bloedde het initiatief dood omdat
de leden eigen werkzaamheden meer voorrang gaven en de markt voor dit soort
initiatieven commercieel gezien te klein was.
Later heb ik
contact gehouden met Mouringh via de door hem georganiseerde
werkbijeenkomsten waar de Steiner boeken “Filosofie
der Vrijheid” en “Kernpunten van het
sociale vraagstuk” nauwgezet werden bestudeerd. Meestal vonden deze
bijeenkomsten in de binnenstad van Utrecht plaats kan ik me herinneren en werd
de inhoudelijke bespreking afgewisseld met euritmie onder leiding van Sjoukje
Rietveld. Deze bijeenkomsten zijn me altijd bijgebleven omdat ze zo nauwgezet
en minutieus door Mouringh geleid werden. Als jurist had jij een scherp oog
voor details en formuleringen, die een willekeurige geïnteresseerde als
haarkloverij zou beschouwen, maar die soms essentieel waren voor de boodschap
en de kern van het betoog. Anderzijds gaf hij weinig om uiterlijk en zagen zijn
haren, baard en kleding (zeker zijn ruim hangende corduroy-jasje) er altijd wat slordig en onverzorgd uit. Maar
als hij eenmaal begon met praten dan werd je je meteen bewust van zijn scherpzinnigheid
en leraar-vakmanschap. Hij zorgde ervoor dat alle deelnemers aan het einde van
de middag écht iets geleerd hadden, wat ze waarschijnlijk nooit meer zouden
vergeten. Hij zorgde ervoor dat bij iedereen het figuurlijke kwartje was gevallen. Geen
wonder dat hij de autoriteit werd in Nederland, die ook nieuwe vertalingen
maakte van Steiners’ teksten en inleidingen schreef voor diens opnieuw
uitgegeven boeken op het gebied van de Sociale impuls van de antroposofie.
Samen met
Dieter Brüll (ook jurist) stond hij aan de wieg van een intensieve jaarlijkse
en soms twee jaarlijkse opleiding Sociale Driegeleding vanaf
midden jaren tachtig. Uiteindelijk is deze opleiding met vijf lichtingen van
start gegaan waar later ook Fred Beekers en John Hogervorst mededocenten waren.
Het bijzondere van de opzet was dat de organisatie, de modules, lesprogramma en
de betaling georganiseerd en verzorgd werd door de cursisten zelf. De docenten
gaven alleen de randvoorwaarden aan. Op deze manier moesten de deelnemers zelf
de sociale driegeleding in praktijk ervaren. Zij moesten een gevoeligheid
ontwikkelen voor het onderscheid tussen geestesleven onderwerpen, rechtsvragen
en economische vraagstukken. Zelf heb ik serieus overwogen om me als deelnemer
op te geven voor de eerste lichting, maar de afspraak was dat de cursus alleen
in weekenden en schoolvakanties gegeven zou worden en dat was voor mij, naast
mijn werk en als jonge vader, te belastend. Toch liet ik geen gelegenheid
voorbij gaan om lezingen van Mouringh of Dieter te bezoeken want het waren
fascinerende mensen met een uitgesproken missie en visie. Dieter Brüll was ooit hoogleraar
Belastingrecht aan de Erasmus Universiteit van Rotterdam, maar stopte ermee
toen hij vaststelde dat nieuwe belastingwetten steeds meer gingen indruisen
tegen zijn uitgesproken rechtsgevoel.
Mouringh en
ook zijn vrouw Edithe waren vanaf het begin betrokken bij het blad Driegonaal
dat inmiddels al bijna 30 jaar bestaat. Edithe was mede-redactielid. Later is het helemaal overgenomen door uitgever en publicist John Hogervorst en
zijn partner Liesbeth Takken. In de beginjaren zorgde het echtpaar Boeke ook
voor de nodige copy. Artikelen zijn ook verschenen in Vrije
Opvoedkunst, Lerarenbrieven en het toen
bekende blad Jonas.
Als jurist heeft
Mouringh ooit een nieuwe onderwijswet geschreven om een soort vrije sector binnen het onderwijs te creëren. Volgens mij heeft hij ook nog een procedure tegen de staat gevoerd. Later kwam hij met vernieuwende ideeën
om mensen onderwijsvouchers te geven, die ze konden inwisselen en te gelde maken bij de school van
hun keuze.
Mouringh was
een van de weinigen uit het vrije schoolonderwijs die de Sociale Driegeleding
zeer belangrijk vonden en dat juist ook in het vrijeschool onderwijs meer plaats en
betekenis moest worden gegeven aan vraagstukken
van de juiste structuur, financiering en organisatie. Het was niet alleen bedoeld
als een visie of theorie voor de maatschappij of economie als geheel (macro), maar zeker
ook van groot belang voor organisaties in het vrije geestesleven (meso). Dit was
in eerste instantie voor de leidende figuren in het vrije school onderwijs, zoals
Willem Veltman en de voorzitter van de Antroposofische vereniging Bernard Lievegoed,
niet zo vanzelfsprekend. Boeke, Brüll, maar ook Lex Bos en Arnold Henny vormden echter een minderheidsgroep
in deze kwestie. Pas op veel latere leeftijd heeft Willem Veltman openlijk
toegegeven dat hij zich hierin vergist had en het eminente belang
van de sociale driegeleding pas veel later heeft ingezien.
Terugkijkend
hebben Mouringh en zijn partner Edithe een
belangrijke rol gespeeld om de sociale en maatschappelijke visie van de
antroposofie in Nederland bekendheid te geven en de relevantie ervan aan te
tonen bij een grote groep van mensen, maar vooral ook voor antroposofische
instellingen en organisaties. Beide zijn voor mij persoonlijk bijzondere leermeesters en inspirators geweest waarvan ik ook in het voorwoord melding heb gemaakt in mijn boek Trias Politica Ethica (1e druk 2006 en herdruk 2011).
