Derde Lustrum Vrije School blog

 

Deze blog startte in 2008 en na vijftien jaar (3e lustrum) is het tijd voor een update. 

Van de kleine vijftig artikelen die hier staan springen er een aantal uit wat betreft populariteit 

en dat zijn in afnemende belangrijkheid: 

I  Succesvolle Vrije school leerlingen met 39 62 bezoekers.

II Ex Vrije School leerling Yoeri Albracht en andere prominente leerlingen met 3588 bezoekers

III. Novaliscollege beste Middelbare School met 1519 bezoekers.

IV Digitale Dementie met 1342 bezoekers 

V. In Memoriam jurist en vrije schoolleraar Mouringh Boeke met 1019 bezoekers.

Ex-vrijeschool leerling Yoeri Albrecht en andere prominente vrije school leerlingen .

foto:Yoeri Albrecht


Vrije Scholen hebben tegenwoordig de wind in de zeilen. Zo stonden 4 vrije middelbare scholen in de top tien van Nederland volgens het onderzoek van Jaap Dronkers (onderwijssocioloog aan de Universiteit van Maastricht).

Vrije scholen besteden extra aandacht aan een brede ontwikkeling van de persoonlijkheid en niet alleen op cognitief vlak. Sociale vaardigheden maar ook kunstzinnige kwaliteiten worden aangesproken en ontwikkeld via een breed scala aan activiteiten zoals zang/koor, toneeluitvoeringen , tekenen en handvaardigheidslessen, boetseren, smeden, koper slaan, manden vlechten en ontwerpen.

Geen wonder dat veel Vrije Schoolleerlingen veelal in de kunstzinnige sector terecht komen zoals Waldemar Torenstra , Halina Reijn en zangeres Maan. 


Ook Rutger Hauer, Carry Tefsen en Filemon Wesselink (tv) en Karel de Rooy (duo Mini & Maxi) of internationale actrices als Jennifer Aniston of Sandra Bullock zijn ooit op een vrije school of Waldorf Schule geweest .
Het is veel uitzonderlijker als ze in de politiek terechtkomen zoals Renske Leijten, Tweede Kamerlid en no. 2 van de SP- kandidatenlijst of in de topsport zoals Dorian van Rijsselberghe (Olympisch Goud) en Robin van Persie (voetbal). 

Robin van Persie begon en eindigde zijn actieve voetbalcarrière bij Feijenoord. Zijn afscheidswedstrijd was half mei 2019 als afsluiting van de Eredivisiecompetitie. Hij was zeer belangrijk voor het Nederlands elftal en topscoorder aller tijden met meer dan 50 doelpunten in meer dan 100 wedstrijden. Daarnaast maakte hij een indrukwekkende internationale carriere bij Arsenal en Manchester United. Ten tijde van Arsenal werd hij ook in zijn laatste jaar beste speler van Engeland. Die eer viel ook Bergkamp en ook recent (2019) Virgil van Dijk ook ten deel.   

Nog uitzonderlijker is het als vrije schoolleerlingen succesvolle ondernemers worden zoals Ruud Koornstra van Tendris die in Nederland voor doorbraken heeft gezorgd op het gebied van Ledverlichting.

In het rijtje bekende Nederlanders met een Vrije School achtergrond kunnen we nu toevoegen Yoeri Albrecht, 46 jaar en al sinds december 2010 directeur van Debatcentrum De Balie in Amsterdam en sinds april 2011 voorzitter van de Vereniging Veronica. In die laatste functie zet hij zich in voor kwaliteitsjournalistiek en een onafhankelijke persmedia


In een uitgebreid interview in de NRC van 21 mei j.l. vertelt hij uitgebreid hoe trots hij is over deze schoolachtergrond. Als jongste kind uit een antroposofisch gezin in Amsterdam-Zuid heeft hij van zijn 4e tot 18e jaar op de Geert Groote vrije school gezeten en daar zoals hij zelf zegt het “onafhankelijke denken” geleerd. Antroposofie speelde al generaties lang een rol in de familie Albrecht. 

De opa en oma van Yoeri hadden Rudolf Steiner persoonlijk nog gekend. De vader van Yoeri was advocaat maar vervulde ook vele maatschappelijke functies zoals voorzitter van de biologisch-dynamische (BD-) landbouw vereniging.

Albrecht zegt dat hij veel aan de vrije schoolopvoeding te danken heeft. Het “vrije” slaat op het ontwikkelen van vrije, zelfstandig denkende mensen, maar ook een school vrij van overheidsbemoeienis. De mens is zelfverantwoordelijk voor zijn leven en zijn (bewuste) keuzes.
Op vrije scholen wordt ook geleerd om je in te leven in andersdenkenden en respect te hebben voor afwijkende meningen en standpunten. Dat komt goed van pas bij zijn werk voor De Balie.
Na de middelbare school studeerde hij geschiedenis en internationaal recht aan de universiteit van Leiden. Daarna deed hij Europese studies aan de Engelse universiteit van Oxford en gaf daar ook les in geschiedenis en filosofie.
Later was hij ruim tien jaar politiek redacteur van Vrij Nederland en schreef hij voor de Volkskrant, de New York Times en Elsevier. In de tv- en radiowereld was hij ook regelmatig commentator en presentator.
Dat Albrecht nu pleitbezorger is van een vrij en onafhankelijk geestesleven (pers en media) past helemaal in de maatschappijvisie van Rudolf Steiner, grondlegger van de antroposofie en het vrijeschool onderwijs. Sociale of maatschappelijke driegeleding is gebaseerd op de drie idealen van de Franse Revolutie. Vrijheid in het geestesleven (onderwijs, wetenschap, kunst & cultuur). Gelijkheid in het Rechtsleven(overheid) en Broederschap/solidariteit in de Economie.

Debatcentrum: De Balie

Bij de opening van de Tentoonstelling (13 september 2013) over Rudolf Steiner in de Kunsthal (Rotterdam) heeft Yoeri Albrecht een lezing gehouden over het leven en de betekenis van pionier en hervormer Rudolf Steiner .

Vrije school in de publiciteit

Op 10-10-2007 werd onderstaand bericht verstuurd : 

 Geachte Heer Kranenborg (leraar Vrije School Amsterdam), 

 Met grote vreugde heb ik uw artikel getiteld "Ze doen maar wat" in het laatste nummer van de lerarenbrieven gelezen en ik ben blij dat iemand de handschoen oppakt en de reacties niet overlaat aan ouders of leerlingen (zoals te zien is bij de ingezonden brieven nav het artikel in het NRC). 

Anderzijds is het daarom wel jammer dat geen leerkracht en ook geen Vereniging van Vrije Scholen het gedachtengoed openlijk verdedigd, maar eerder kiest voor de zijde van de inspectie. 

 Inderdaad gaat het om de drieledige mens die een ontwikkeling doormaakt. 

Dat moet ook in een NRC komen en misschien moet er dan een ingekorte versie van uw verhaal komen. In de laatste alinea doet U een oproep en terecht, want ook een vrije school moet een kwaliteitssysteem hebben en een leerlingvolgsysteem, maar dan een op eigen leest geschoeide vorm die ook acceptabel is voor de inspectie en wensen van ouders. 

Het zou de vereniging van Vrije scholen sieren als zij met het geld dat zij van scholen krijgen ook onderzoek (en publicaties) zouden laten uitvoeren juist op dit gebied. Hoeveel wetenschappelijke promotie onderzoeken zijn er uitgevoerd op Vrije Scholen? En wat heeft het opgeleverd? 

 Ik kan me er maar een herinneren en die ging over het feit dat meisjes op een vrije school gemiddeld later menstrueren. Er is veel meer mogelijk en juist op het vlak van meervoudige intelligenties (dus niet alleen IQ) waar de kunstzinnige vakken een belangrijke rol bij spelen.

 Of de resultaten van schooltoneel op de sociaal-emotionele (ziele-)gesteldheid, zoals inmiddels uit algemeen wetenschappelijk onderzoek is gebleken. 

Vrije scholen hebben ook een morele plicht (naar ouders en overheid) om ook verslag te doen van het ontwikkelingsproces maar dan in de meest brede zin (naar hoofd, hart en ledematen) . 

Pedagogische kindbesprekingen kunnen een schat aan informatie opleveren als de resultaten van alle vakken mee in ogenschouw worden genomen. 

Als wiskunde blijft hangen of achterblijft, hoe gaat het dan bij muziek of handwerken, waar ook een analytische, abstracte kant aan zit?? 

Remedial teaching kan ook verder ontwikkeld worden, dan alleen maar bijles in een bepaald vak. Wanneer helpt euritmie bij een kind ? Of boetseren danwel muziek - of schildertherapie? 

Dat moet dan wel geëevalueerd worden.

Succesvolle ex-Vrije Schoolleerlingen

Sport, politiek, cultuur & muziek 

Deze zomer hebben we kunnen genieten van de Olympische Spelen in London waar Nederland uiteindelijk 20 medailles wist te behalen waaronder vijf gouden plakken. De meest bijzondere was wel die van Windsurfer Dorian van Rijsselberghe.

Hij was niet alleen de vlaggendrager bij de openingsplechtigheid, maar haalde ook met grote overmacht de gouden medaille in de RS: X-klasse van het zeilen of beter gezegd surfen. De uiteindelijke winnaar is degene die over 12 races als beste uit de bus komt. Na 10 etappes had Dorian al zo’n voorsprong op de concurrenten dat hij in de laatste twee races alleen nog maar hoefde te starten. Een waarlijk grootse prestatie. Hij is in 1988 geboren in Den Burg op Texel en heeft zijn middelbare schooltijd doorgebracht op de Vrije School Bergen. Hij was de grote verrassing en voor het grote publiek een onbekende ondanks dat hij ook al in 2011 wereldkampioen werd in deze discipline. Zijn moeder was actief voor de antroposofische zorginstelling Maartenshuis en zijn vader op de Biologisch Dynamische boerderij Sint Donatus. Het is dan ook niet verrassend dat Dorian de voorkeur geeft aan gezond BD-voedsel. In 2016 lukte het Dorian alweer om een gouden plak binnen te halen op de Olympische Spelen van Rio in Brazilië. Al voor de laatste beslissende metal race was duidelijk dat Dorian niet meer kon verliezen, als hij maar aan de start verscheen. Inmiddels woont Dorian in Californië waar hij zijn geliefde sport nog vaker kan beoefenen.  

Politiek

Nu de Spelen voorbij zijn komen de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 opeens weer volop in beeld. De wekelijkse peilingen van Maurice de Hond en andere bureau’s wijzen op een unieke overwinning voor de SP. Op dit moment zouden ze de grootste partij van Nederland worden met meer dan 35 zetels. Dat geeft hun mogelijk de kans om als eerste een poging te doen om een regering te vormen. Het liefst natuurlijk een linkse regering, al zal dat zonder PVV en VVD heel moeilijk worden. Een mogelijke regeringssamenwerking met de VVD is hoe onwaarschijnlijk ook geen unicum. Op gemeentelijk en provinciaal niveau is een dergelijke samenwerking al vaker gerealiseerd. Een bijzondere rol is momenteel weggelegd voor de nummer 2 op de SP-kandidatenlijst Renske Leijten

Zij heeft de moeilijke taak gehad om de portefeuille gezondheidszorg van haar voorganger Agnes Kant over te nemen en heeft dat heel goed gedaan. Ze heeft twee wetsvoorstellen (op initiatief van Agnes) door de Eerste Kamer geloodst die medewerkers in de thuiszorg meer financiële bescherming bieden. De NRC besteedde een uitgebreid artikel aan haar op 21 juli j.l. in de weekendbijlage. Daarin was te lezen dat Renske op haar 15e interesse kreeg voor de politiek op de Vrije Rudolf Steiner School in Haarlem. Op deze middelbare school heeft jarenlang de jurist Mouringh Boeke gewerkt. Hij was een belangrijk pleitbezorger van de maatschappelijke visie van de antroposofie, de sociale driegeleding. Zelf ben ik wel benieuwd of dat voor Renske mogelijk ook een inspiratiebron is geweest. Inmiddels heb ik haar ontmoet en gesproken. Nee, ze had geen les gehad van Mouringh Boeke. Het leverde wel een leuke foto op.

Renske is daarna Nederlands gaan studeren in Groningen maar heeft haar scriptie nooit afgemaakt omdat ze al voorzitter was van de jongerenafdeling Rood en persoonlijk medewerker van Jan Marijnissen. De verkiezingsuitslagen vielen in 2012 uiteindelijk voor de SP wat tegen. Nu in 2017 staat Renske, inmiddels moeder, opnieuw weer op nummer twee van de lijst en hopelijk is er nu een groter succes op 15 maart 2017. Renske heeft veel media aandacht gekregen met het SP-voorstel van een landelijk Zorgfonds in plaats van de ziektekostenverzekeraars. Ze heeft later ook een prominente rol gespeeld in een belastingschandaal  met  gastouders en kinderopvang.

De huidige leider van Groen Links Jesse Klaver, geboren op 1 mei 1986 in Roosendaal heeft ook de middelbare vrijeschool gevolgd op het Michael college in Prinsenbeek. Met zijn vrijeschoolgetuigschrift is hij rechtstreeks toegelaten tot de Avans hbo-opleiding Social Work in Den Bosch. Daarna heeft hij nog enige tijd politicologie gestudeerd op vervolgens via de jongerenpartij DWARS van Groen Links uiteindelijk ook in de Tweede Kamer terecht te komen en na enige jaren het partijleiderschap over te nemen.  In de peilingen van begin 2017 voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen wordt hij zelfs de grootste op links, groter dan de SP en PvdA. De uitslagen na 15 maart 2017 zullen aantonen of dat terecht is geweest.    

Cultuur

De in Amsterdam in 1975 geboren actrice en schrijfster Halina Reijn heeft haar jeugd doorgebracht in Groningen en heeft daar ook op de Vrije basisschool gezeten. Als schrijfster maakte ze haar debuut met de roman "Prinsesje Nooitgenoeg", dat vele vrijeschoolleerlingen zal doen terugdenken aan het prentenboekje "rupsje nooitgenoeg".

Als actrice heeft ze in veel Nederlandse en internationale toneelproducties gestaan en heeft ze ook de belangrijke Theo d' Or onderscheiding gekregen in 2013 en ook een Gouden Kalf speciale juryprijs in 2007. Een uitzonderlijke prestatie heeft ze geleverd met de solo-toneelvoorstelling "La voix humaine".  Daarnaast heeft ze ook meegedaan aan filmproducties zoals Zwartboek, de Eetclub en Valkyrie. Ze is zeer goed bevriend met actrice Carice van Houten. Verder heeft ze een wekelijkse column in meerdere kranten en tijdschriften waaronder het Eindhoven Dagblad.    

Muziek 

In 2016 hebben we weer een nieuw fenomeen gezien bij de uitreiking van The Voice. Daar won de voormalig vrijeschool leerling Maan de Steenwinkel, die op de Adriaan Roland Holstschool heeft gezeten in het Noord Hollandse Bergen.

 Met haar liedje "In a perfect world" wist ze deze uitverkiezing te winnen. Het liedje heeft ze samen gemaakt met wereldberoemde Nederlandse DJ Hardwell. Dat geeft het liedje een extra boost. Marco Borsato was haar mentor en coach.

haar liedje vind je hier https://www.youtube.com/watch?v=dnr6Q91byc0

Haar 19e verjaardag vierde ze bij DWDD:

http://dewerelddraaitdoor.vara.nl/media/353222

           
Een andere bekende persoonlijkheid in Nederland is tv-presentator Floortje Dessing die in Heemstede is geboren en de middelbare vrije school heeft afgerond. Zij woont nu op een woonboot aan de rand van Amsterdam en heeft in 2016 de Televisiering gewonnen met haar tv-programma Floortje naar het einde van de Wereld. Zij is ook eerder uitgeroepen tot omroepvrouw van het jaar. Daarnaast heeft ze een kledinglijn en winkel opgezet en is ambassadeur van Fairtrade.

foto: Floortje Dessing (18160 nl.wikipedia.org)

Een zeer succesvolle olympiër is Nicolien Sauerbreij, geboren  op 31 juli 1979 in De Hoef , die later naar de vrije basisschool ging in Amstelveen en verder ging op de Geert Groote school (middelbare Vrije School) in Amsterdam en afsloot met een VWO-diploma. Zij won Olympisch Goud in 2010 op het onderdeel parallel reuzenslalom met haar snowboard.

foto: Nicolien Sauerbreij (1355744 nl.wikipedia.org)

      Er zijn nog meer bekende ex- vrije school leerlingen, waaronder een van de beste voetballers en  acteurs https://vrijescholen.blogspot.com/2013/05/ex-vrije-school-leerling-yoeri-albrecht.html

Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het Vrije School Onderwijs in 2019 drie korte documentaires gemaakt die heel indrukwekkend een beeld geven van de diversiteit van scholen over de wereld maar tegelijkertijd toch dezelfde uitgangspunten hebben. Deel 1. (Nederlands ondertiteld)  https://youtu.be/rdObwR2Jrq8

                            Deel 2  (alleen Engels)  https://youtu.be/vDFmUwA3_jE

                                   Deel 3. (alleen Engels) https://youtu.be/2-mVPUzgWPY

Het originele lesrooster van de Vrije School

Penta(5) tonige kinderlier van Choroi

In een ander artikel heb ik de vakken en de uitgangspunten van het vrije school onderwijs besproken.
Zie https://vrijescholen.blogspot.com/2019/12/de-weldadige-overvloed-van-de-vrije.html

Hier wil ik wat meer ingaan op het lesrooster zelf , zowel wat de aard als de opbouw betreft.

De schooldag begint met twee lesuren periode-onderwijs, daarna volgen de theorielessen die een heel jaar doorlopen met steeds één of twee lesuren per week, zoals het vak Nederlands, Engels, rekenen of wiskunde. De middaguren worden veelal verdeeld over de kunstzinnige en handvaardigheidslessen, zoals handwerken, houtbewerken, muziek, gymnastiek en euritmie.

Verschillende Bouwstijlen uit de Middeleeuwen

 In de blokken periode- onderwijs wordt zes weken intensief aandacht besteedt aan een project of bepaald onderwerp. In een geconcentreerde vorm kun je een thema of project grondig belichten en uitwerken en daarna laten bezinken.
Zo kan het gaan om een periode kunstgeschiedenis, filosofie of dichtkunst. Ook kan het een thema of onderwerp zijn uit een vakgebied dat extra geconcentreerde aandacht verdient zoals actuele ontwikkelingen. Denk bijvoorbeeld aan genetische manipulatie, seksualiteit, milieu en klimaatproblemen. 

In de 11e of 12e klas komt ook een biografieperiode en vaak ook een periode-blok dat besteedt wordt aan Parcival. Deze graal-legende of epos van Wolfram van Eschenbach heeft vele interessante lagen die als het ware afgepeld kunnen worden. Het gaat om een uiterlijke, maar ook innerlijke zoektocht waar ieder mens mee te maken krijgt en daarom heel inspirerend en vormend is voor de jonge, opgroeiende mens. Het geeft de docent heel veel mogelijkheden om zelf accenten aan te brengen en eigen invalshoeken te kiezen afhankelijk van wat een klas en de leerlingen eruit halen en willen oppakken.

Onderwijs geven is geen routine of klusje, maar een kunst. Het is juist de wisselwerking en interactie tussen de volwassene, de leraar enerzijds en de jonge puber of leerling anderzijds waardoor er een inspirerende ontwikkeling kan ontstaan. 
Voor het onderwijs in het  basis onderwijs maar ook middelbaar onderwijs is afwisseling erg belangrijk. In het reguliere onderwijs heb je bijna een jaar lang hetzelfde lesrooster met meestal 1 lesuur voor theorievakken en  2 lesuren voor gymnastiek en handenarbeid. Het is een vast patroon, maar dat leidt ook tot een slaapverwekkend ritme dat gaat vervelen. Het hoge percentage voortijdige schoolverlaters en met name onder jongens is misschien wel een resultaat daarvan.

Verschillende zelfgemaakte bamboefluiten van piccolo, sopraan tot alt.

In het vrijeschool onderwijs bestaat een grote afwisseling in lesvormen en didactische benaderingen.

 Zo wordt in de eerste jaren van het basisonderwijs rekening gehouden met de vier lichaams- of  element-typen van water(flegmatisch), vuur(cholerisch) , aarde(melancholisch) en lucht (sanguinisch).

 In de hogere jaren verandert dat geleidelijk naar de zeven planeten- of ziele-typen en in de laatste jaren van de bovenbouw in twaalf geest-typen, die aansluiten bij de astrologische sterrenbeelden.  

Deze typen of persoonlijkheden komen voor in de klas en de leerkracht zou alle (kind-)typen moeten kunnen aanspreken.  Levendig  herinner ik me daarvan nog een voorbeeld dat een leraar op vier totaal verschillende manieren een gedicht voordroeg om ouders een idee te geven wat die element-typen in de praktijk  betekenen.

Dat geldt ook voor de verhalenstof waar je door middel van stemverheffingen of ritmewijzigingen, de temperamenten kunt benadrukken en aansporen. Ieder kind-type moet aangesproken worden.

Het bijzondere van de vrije school is dat er weinig boeken gebruikt worden in de onderbouw voor de diverse vakken. Natuurlijk zijn we wel romans en dichtbundels en ook  grammaticaboeken voor Nederlands, Frans , Duits en Engels,  maar geen aardrijkskunde, geschiedenis, biologie,  natuurkunde of scheikunde boeken. Wiskunde is lang een twijfelgeval geweest, maar inmiddels hebben de meeste vrije scholen wel een wiskundeboek.

voorblad Kunstgeschiedenis periodeschrift

Het idee is dat de kinderen hun schriftelijk werk zodanig vormgeven met tekst en illustraties, dat het een soort “eigen” boekwerken worden. Door alle zintuigen aan te spreken en in te zetten kan het kind zich beter en dieper met het onderwerp en de lesstof verbinden.

De vrije school heeft ook een vak , dat nergens anders gegeven wordt: Euritmie.
Dat is een vorm van bewegingskunst die door sommigen "zweverig ballet" wordt genoemd, maar eigenlijk een nieuwe kunstvorm is die letters en woorden(meerdere letters) direct omzet in een vorm en beweging. Zo kun je als het ware een gedicht of tekst in een driedimensionale vorm zien.
In de vrije school is het ook zo dat kinderen verteld wordt dat letters ook afgeleid zijn van beelden en begrippen.  De letter K is bijvoorbeeld afgeleid van het begrip Koning. Bij de euritmie is de letter I (staat ook voor het ik) bijvoorbeeld een beweging waarbij de hand een verticale beweging maakt van boven naar beneden voor het lichaam.  Voor de S maakt men een soort slangenbeweging. etc.  Voor bepaalde kinderen is er ook heileuritmie , die individuele kinderen helpt.   

Hieronder vind je een aantal illustraties en voorbeelden uit periode- en vakles-schriften. 

   De kunstzinnige kant en verwerking is minstens zo belangrijk als de cognitieve lesstof.  Hoofd  en hart moeten allebei aangesproken worden. In de onderbouw zijn dat meer de eerbiedskrachten, daarna de nabootsingskrachten en al laatste pas de intellectuele verstandskrachten die aangesproken worden.

Zie ook:   https://vrijescholen.blogspot.com/2020/01/getuigschriften-en-eindwerkstukken.html

prehistorie met moedergodin

Getuigschriften en Eindwerkstukken

Na eerdere stukken over de uitgangspunten van het vrije schoolonderwijs en het lesprogramma wil ik nu wat meer aandacht besteden aan de eindbeoordelingen en ook de eindwerkstukken.  Zie
https://vrijescholen.blogspot.com/2019/12/de-weldadige-overvloed-van-de-vrije.html


en  https://vrijescholen.blogspot.com/2019/12/het-originele-lesrooster-van-de-vrije.html

Notitieboek van geschept papier, ingebonden en voorzien van een gemarmerde kaft

Ieder jaar krijgt de leerling uiteraard een getuigschrift waarin deels in niveau’s of cijfers een meer kwantitatief oordeel wordt gegeven per vak of periode-werkstuk. Daarnaast en nog veel belangrijker is het individuele kwalitatieve beeld dat in de vorm van een tekening, een gedicht of een tekst gegeven wordt, waarmee de (groeps-)leerkracht het kind wil typeren en stimuleren.  

Een cijfer is altijd een vrij hard oordeel en momentopname en kan gevoeld worden als het “meten” van een kind en dan ook in vergelijking tot zijn medeleerlingen op specifieke kennisgebieden. Daarbij wordt voorbij gegaan aan het unieke en bijzondere van ieder kind en vooral ook aan de ontwikkeling die een kind heeft doorgemaakt.

Dat laatste is juist het uitgangspunt van het vrije school onderwijs. Heb juist oog voor het bijzondere, het uitzonderlijke en het ontwikkelingsproces van een ik-mens in wording.  Dat vereist echter dat de leerkracht voortdurend intensief naar kinderen kijkt en niet alleen in de eigen lessen, maar ook in de handvaardigheidsvakken of juist tijdens werkweken. Dan ontstaat een breed scala  van indrukken die je meeneemt aan het eind van het schooljaar.

Dat vergt voor iedere mentor of groepsleerkacht aan het einde van het schooljaar wel een extra inspanning. Bedenk hoeveel tijd, aandacht en energie het kost om voor 25 of meer leerlingen zo’n individueel beeld te bedenken en het dan ook nog uit te werken op een kunstzinnige manier.  Sommigen waren er maanden mee bezig maar dat leverde dan ook prachtige kunstwerkjes op. 

Eindwerkstukken

In het  vrije school  onderwijsplan krijgen de leerlingen gelegenheid om te werken aan een persoonlijk eindwerkstuk. In het reguliere middelbare onderwijs kent men tegenwoordig ook een profielwerkstuk dat past bij het gekozen profiel en vakkenpakket.                            Bij een Vrije school was het onderwerp helemaal vrij, al waren er wel richtlijnen voor de uitwerking en uitvoering. Zo moet er een theoretische en een praktische kant aan het onderwerp zitten en hoort iedere scholier ook een presentatie en een concreet (papieren) werkstuk te maken.

Mijn oudste kind dat als  jong kind al dol was op alles wat bewoog van driewieler, step, fiets tot later motor en auto koos uiteindelijk passend bij zijn voorkeuren het thema “vervoerssystemen voor de toekomst”.  Gedurende het schooljaar (2001-2002) zocht hij in de plaatselijke bibliotheek en ook op internet en vond uiteindelijk de meeste inspiratie in de futuristische ideeën  van de gebroeders Robbert  en Rudolf Das. Deze Nederlandse eeneiige tweeling is geboren in Haarlem in januari 1929 en hebben zich ontwikkeld tot technische tekenaars en ontwerpers. Samen hebben ze  ons vele mooie futuristische boeken nagelaten zoals: Zicht op de toekomst (1983), Wegen naar de Toekomst( 1992), Toekomstbeelden (1999), Toekomstflitsen( 2004) en "Energie en onze toekomst" 2008.   

In prachtige illustraties schetsen zij huizen en steden van de toekomst met magneettreinen en shuttleverbindingen. Hun integrale visie op wonen, werken en recreëren heeft in de wereld al hier en daar navolging gekregen. Zo ontwierpen ze piramideachtige hoogbouw, die veel ruimte bood aan zonlicht en veel begroeiing op de balkons. 

Toevallig waren er in die jaren ook dichterbij voorbeelden van gewaagde en interessante voorbeelden. De TU/e had een soort kabelbaan met gondels in gedachten, die studenten vanaf het treinstation naar het TU/e terrein zouden brengen.  In Duitsland waren al snelle magneet-zweeftreinen aangelegd in plaats van metro’s of treinen. Ook waren er al voorbeelden van elektrische fietsen en de éénpersoons elektrische Segway, die nu in steden als Parijs en Barcelona volop rijden, waren toen al getest. Er  waren al tekeningen van auto’s, die ook als helikopter konden opstijgen en vliegen. Aan ideeën en voorbeelden geen gebrek.

In samenspraak met zijn schoolbegeleider moest hij inzoomen op verschillende soorten brandstoffen, aandrijfsystemen en toepassingsgebieden. Het is een mooi werkstuk geworden dat kennelijk ook later heeft doorgewerkt.

Mijn zoon heeft uiteindelijk na een 2-jarige Bedrijfskaderopleiding ook nog HBO Technische Bedrijfskunde afgerond en heeft al bij meerdere technische bedrijven gewerkt tijdens en na de studie. Zo heeft hij een bedrijfsstage van 5 maanden fulltime bij Vialle autobedrijf in Eindhoven  gedaan, dat zich bezig houdt met ombouwen en inbouwen van lpg-autogassystemen in personenauto’s, die minder vervuilend zijn dan diesel of benzine.
Zijn afstudeerstage van ruim 5 maanden fulltime heeft hij samen met een medestudent uitgevoerd bij DAF/Paccar in Eindhoven, waar verschillende populaire vrachtwagens (diesel en elektrisch) geproduceerd worden. 
 Later heeft hij ook een aantal jaren een managementbaan gehad bij het Nuenense bedrijf Heavac die airco-systemen levert voor met name personenbussen  die op diesel maar ook elektrisch rijden. Daarnaast heeft hij ook enkele jaren gewerkt als inkoper bij VDL-Klima die airco en lucht-installaties maken voor schepen en gebouwen. Andere onderdelen van VDL, zoals Bus & Coach maken ook luxueuze bussen (diesel en elektrisch).
Recent nog heeft hij geprobeerd om in te stappen in het jonge bedrijf Lightyear , opgericht door een groep oud-studenten van de TU/e. Deze groep was betrokken bij de ontwikkeling van de volledig op zonne-energie draaiende gezinsauto Stella, die in Australië als eerste na 7.000 km over de streep kwam. Dit jonge bedrijf heeft de ambitie om een volledig, stekkerloze, elektrische auto op de markt te brengen die wil concurreren  in de  prijsklasse van de Tesla type 3.                     

Voor mijn zoon heeft het eindwerkstuk een belangrijke aanzet gegeven voor zijn latere werkzame leven. Bij mijn dochters ook, maar weer heel anders.

Het onderwerp voor het eindwerkstuk van mijn oudste dochter was weer heel anders ontstaan. Zij interesseert zich niet voor techniek, maar des te meer voor de mens. Al in de 9^e of 10^e klas koos zij voor een instellings- of zorgstage van 5 weken bij heilpedagogisch instituut  Bronlaak in St. Anthonis. Bronlaak is het oudste van de oorspronkelijke Zonnehuizen met in totaal 196 intramurale (woonachtig in de instelling) zorgplaatsen.

Het is op een landgoed gelegen en is eind oktober 1948 van start gegaan als eerste antroposofische zorginstituut (woon- en werkgemeenschap) voor volwassenen. De liefdevolle en respectvolle omgang met de geestelijk en soms lichamelijk minder valide mensen maakte veel indruk. In de praktische werkzaamheden werden cliënten (en dus niet patiënten) geholpen om kunstzinnige en mooie producten te maken. Kaarsen trekken, brood bakken of papier scheppen en hout bewerken. Alles was mogelijk in een zinvolle dagbesteding. Natuurlijk was er ook tijd voor ontspanning, zang en dans.

Op basis van deze ervaringen koos mijn dochter voor het onderwerp van de psychiatrische patiënt en psychiatrie. Onderdeel van het werkstuk was ook een diepte- interview met een kennis naar aanleiding van zijn manisch depressieve ziekte en de behandeling daarvan in een psychiatrische inrichting .

Daarnaast zijn we samen naar een psychiatrisch museum Dr. Guislain in Gent (België) geweest, waar met historische voorwerpen en hulpmiddelen te zien is hoe vroegere “geesteszieken” behandeld werden. Een vreemd soort griezelkabinet met apparaten, die in een martelkamer niet zouden misstaan. Patiënten ondergingen allerlei waterbehandelingen (koud/warm), werden behandeld met aderlatingen (bloedafname) of elektrische schokken.

Wat in het boek (1962) en de Film “One flew over the Cuckoo's Nest” (1975) met hoofdrolspeler Jack Nicholson te zien is geweest, komt dicht in de buurt van de werkelijkheid. Inmiddels heeft de psychiatrische inrichting in Venray ook een museum.  

Dit kwam allemaal samen in haar eindwerkstuk en na de middelbare vrije school koos ze voor een hbo-opleiding SPH (Sociaal Pedagogische Hulpverlening) aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven. Dankzij dit eindwerkstuk en haar vrijeschool getuigschrift werd ze rechtstreeks toegelaten en dus zonder officieel HAVO-diploma. 

Haar eerste baan was ook als pedagogisch psychiatrisch hulpverlener in de GGZ van Eindhoven (vroeger Rijks Psychiatrisch Instituut (RPI) geheten , in een gesloten afdeling, die complexe psychiatrische- en  TBS-patiënten behandelde. Ze moest er ook wisseldiensten draaien.  In de enkele jaren dat ze er werkte heeft ze veel meegemaakt en ook veel geweld en leed gezien. Eigenlijk tè veel voor een jonge begeleider/behandelaar.  Later maakte ze daarom de overstap naar het minder intensieve begeleiden van uitbehandelde patiënten die nog in een begeleid-wonen traject zitten, voordat zij weer zelfstandig naar de maatschappij kunnen. Weer later is ze overgestapt naar de zorgbiedende instelling van Wij Eindhoven .    

Voor mijn jongste dochter ging het zoeken en kiezen van een onderwerp voor het eindwerkstuk weer anders. Zij heeft lang getwijfeld , maar had geen interesse in een technisch of psychologisch onderwerp. In haar kring met klasse-vriendinnen was een donkerkleurig meisje, maar wel met Nederlandse ouders, zodat het vermoeden bestond dat ze geadopteerd was. 
Van ons als ouders heeft ze wel eens te horen gekregen dat wij na twee eigen kinderen het voornemen hadden om als derde kind een adoptiekind te nemen. We hadden al enige stappen gezet zoals een formeel gezinsonderzoek en verzoek om goedkeuring. Toen we die eenmaal hadden gekregen en ook het benodigde geld daarvoor bijeen hadden,  moesten we kiezen waar we eventueel een kind zouden gaan “ophalen”.  Kort voor dat besluit werden we verrast door de constatering dat we toch een eigen 3^e kind “verwachtten”. Het verhaal is blijven hangen bij onze jongste dochter, die misschien het gevoel kreeg een adoptiekind “in de weg” te hebben gestaan.

Het eindwerkstuk ging daarom over het verschijnsel adoptie. Ze keek naar de organisatorische, psychologische, juridische en financiële aspecten. Daarnaast heeft ze meerdere onderzoeken doorgenomen over de ervaringen van adoptiekinderen. Hoeveel zijn het er in Nederland en uit welke landen komen ze? Zijn ze even gelukkig? Succesvol? Gaan ze later terug naar hun geboorteland? Kunnen ze accepteren dat hun ouders ze hebben weggegeven? 

Na afronding van de vrije school heeft onze jongste dochter gekozen  voor een opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening (SJD) aan de Hogeschool Leiden en veel interesse getoond voor jeugdhulp, jeugdzorg en mediation.  Haar latere werk ging meer richting “project management ondersteuning” bij grotere organisaties.  

Op 30 maart 2025 verschijnt er ook op You Tube een video in de serie LuMens waarin een interview wordt weergegeven met Hans Stolp ter ere van de 100e sterfdag van Rudolf Steiner.  Het geeft een mooi beeld van zijn leven en betekenis voor de wereld.Vooral ook zijn voorspellingen voor de huidige tijd zijn indrukwekkend.

https://youtu.be/Q_BMac1c4Js?si=MqAzQwtKhguk7wSy

Dacia-schatten uit historie Roemenië

Pronkstuk van de verzameling geleende kunst uit Boekarest. Een rhyton, een beker in de vorm van een hoorn  van typisch Getische cultuur. Met twee priesteressen en eindigt met stierenkop (symbool van kracht) voor rituele doeleinden.
Het gebied van de Geten strekt zich uit tot in het noorden van huidige Bulgarije  

Museum Affiche in Tongeren

Gallo-Romeins museum met tijdelijk expositie Dacia schatten  in Tongeren en onderscheiden in 2011

Kaart van Europa met gebied van Dacia-cultuur (nu Roemenië).
De Romeinen veroverden het koninkrijk van de Daciërs onder leiding van Decebalus , ergens rond 101-106 jaar Na Christus.
Trajanus trekt met 80.000 soldaten de Donau over en onderwerpt de Daciërs.  

Links Romeinse winnaar Trajanus en rechts verliezer Daciër. Buste van Trajanus 120 n. Chr. Marmer

Trajanus-zuil in Rome met de verovering van de Daciërs in reliëf

Paradehelm in vorm van hoofd (verguld zilver  400-300 v.Chr.) met plantenmotieven en dieren .Gevonden in Peretu (Roemenië)

Prestigehelm van Getische vorst  maar volgens kunstmotieven van de Thraciërs

Geheel gouden helm van Getische vorst. Op het nekstuk drie gevleugelde viervoeters,  bovenaan 
vier gevleugelde dieren met een lange staart en een mensenhoofd . 
Op de wangstukken:  offer van ram.

Getische drinkbeker uit Bulgarije.

flesje in de vorm van voet. 

Gouden borstplaten die op kleding gedragen werd.

Zilveren drinkbeker met mythische figuren. Getische cultuur uit Bulgarije.

Goud verguld en zilveren beenbeschermer , een pronkstuk van de Geten en gevonden in Agighiol 
(nabij Roemeense kust) Dateert van 340-330 voor Chr. van verguld zilver . 
Getatoeëerd gezicht en dierfiguren.

Massief gouden armbanden. Ieder weegt ongeveer 1 kg.  Uiteinden slangachtige
 fantasiedieren van Daciërs   

Sier pronkstuk uit goud voor Paard in de vorm van vis typisch Scytisch maar gevonden in 
Getische stad. De scythen en Geten waren "buurvolken"