Vrije Scholen

donderdag 6 augustus 2026

Waar staan we na een eeuw Vrijeschool Onderwijs?

Dit artikel is voor het eerst verschenen op dit weblog op 28 oktober 2019

In het jaar 1919 is de eerste vrijeschool (toen Waldorf Astoria Schule geheten) gestart op de Uhlandshöhe in Stuttgart op verzoek van Emil Molt, de toenmalige directeur van de tabaksproducent Waldorf/Astoria. Deze markante persoonlijkheid deed dat verzoek aan Rudolf Steiner om een nieuwe school op te richten voor de kinderen van het fabriekspersoneel, maar vanuit een antroposofische mensvisie.

Die school en de achterliggende pedagogiek, didactiek en mensvisie heeft zich in honderd jaar zeer succesvol ontwikkeld, als je beseft dat er momenteel wel bijna 1000 van deze scholen zijn wereldwijd, verdeeld over honderd landen. Op alle continenten zijn er vrijeschool- initiatieven ontstaan en sommigen zijn uitgegroeid van peuter-, tot kleuter- en later basisscholen en in een aantal gevallen zelfs uitgegroeid tot volledige middelbare scholen.

In het ideale geval is de vrije school een doorlopende leer- en ontwikkelingsweg voor kinderen van 3 jaar tot 18 jaar, dus geïntegreerd kleuter- basis- én middelbaar onderwijs.

Dit eeuwfeest verdient natuurlijk extra aandacht en dat blijkt ook uit de prachtige documentaire in de vorm van een drieluik, die op You Tube dit jaar is verschenen.Een prachtig geschenk, dat in een zeer kleurrijk pallet allerlei vrijeschool-leerkrachten aan het woord laat, die vertellen waarom in hun ogen het vrijeschool-onderwijs zeer de moeite waard is en waarin het zich onderscheidt van regulier of ander bijzonder onderwijs. De Amerikaanse regisseur heeft kosten nog moeite gespaard om die scholen in China, Rusland, Afrika, Israël en zelfs de Palestijnse gebieden en Kosovo goed in beeld te brengen. Het bijzondere is dat de vrijeschool-visie kennelijk universeel is en omarmd wordt door vele verschillende culturen.

Terwijl de inrichting van leslokalen in kleur en vorm , het materiaalgebruik, de vakken en zelfs het schoolplan zeer herkenbaar is en bijna standaard is , is toch de culturele omhulling overal anders.
Zie ook:
Deel 1. (Nederlands ondertiteld) https://youtu.be/rdObwR2Jrq8

Deel 2 (alleen Engels) https://youtu.be/vDFmUwA3_jE

Deel 3. (alleen Engels) https://youtu.be/2-mVPUzgWPY

Openingswoord van Jan Kranen, oud-middenbouwleerkracht en docent Frans van het Novaliscollege te Eindhoven

Daarnaast zijn er in Nederland en ook in Europa dit jaar feestelijke bijeenkomsten gepland en al geweest om aandacht te vragen voor dit memorabele jaar.

Op 20 September werd in Utrecht, locatie De Fabrique, het grote Waldorf100 Festival gehouden dat met bijna 3000 bezoekers de meeste aandacht heeft getrokken. Er vonden vele activiteiten plaats in diverse verschillende workshops.

Bijzonder was ook de presentatie van een film over de vrije basisschool in Utrecht vanwege de vorm als lerarenzelfbestuur en lerarencoöperatie. Zelf heb ik er vijf jaar geleden ook aandacht aan besteedt in de vorm van een artikel, dat ook op de website van de vrijeschool-beweging is terug te vinden. Zie ook https://www.vrijeschoolbeweging.nl/achtergrond/utrecht-heeft-een-lerarencooperatie-als-organisatievorm/

Kennelijk heeft deze ontwikkeling iets in gang gezet, want komend voorjaar (2020) in maart wordt er een conferentie georganiseerd op landgoed Zonheuvel in Doorn over de organisatie van vrije scholen in Nederland en België. Men zal daar ook de uitkomsten van een klein onderzoek in België meenemen met als vraag:"Past de huidige organisatie van de vrijescholen die in de afgelopen decennia is ontstaan bij het onderwijs dat we willen geven?".

Bijzonder interessant als we bedenken dat er in vrijeschool-land een enorme schaalvergroting heeft plaatsgevonden waar meerdere scholen gefuseerd zijn onder een overkoepelend schoolbestuur. Een enorme centralisatie die zeker heeft bijgedragen aan een verdere professionalisering, maar waar besturen echt "op afstand" gebeurt. Dat geldt zowel voor het basis als middelbaar onderwijs. Al in 2008 schreef ik daar ook al een artikel over. https://vrijescholen.blogspot.com/2008/12/schaalgrootte-en-onderwijs.html

Het eeuwfeest is iets om trots op te zijn als je terugkijkend in Nederland ziet hoe het vrije school onderwijs zich heeft ontwikkeld. Nederland was met zijn eerste vrije school in Den Haag ook een van eersten, waar buiten Duitsland een vrijeschool ontstond begin van de vorige eeuw kort na 1920.

Later in de jaren vanaf 1970 zijn er in Nederland in korte tijd meerdere vrije scholen ontstaan, zo ook in Eindhoven. De Vrije School Brabant begon eerst als basisschool en later als middelbare school. Later na de splitsing van basis en middelbaar onderwijs is een deel verder gegaan als middelbare vrijeschool onder de naam Novaliscollege en de basisschool bleef de Vrije school Brabant.

Deze school is in het verleden ook al twee keer uitgeroepen tot beste school van Eindhoven. https://vrijescholen.blogspot.com/2012/12/vrije-scholen-kampioen.html en

https://vrijescholen.blogspot.com/2013/11/novaliscollege-beste-vrijeschool-van.html

De vrije middelbare school in Zeist is zelfs uitgeroepen tot beste middelbare school van heel Nederland Je zou daarom ook met recht kunnen zeggen dat het vrijeschool-onderwijs tot "de beste" behoort en zou dit dan ook moeten "claimen", zoals ik eerder in een ED-opinie-artikel deed. https://vrijescholen.blogspot.com/2018/01/waarom-eisen-wij-niet-het-beste.html

In Nederland bestaan op dit moment zo'n 90 vrije scholen verdeeld over 73 basisscholen en 17 vrije scholen voor voortgezet onderwijs. Van veel bekende Nederlanders kennen we de vrije school achtergrond. Zie ook https://vrijescholen.blogspot.com/2012/08/succesvolle-ex-vrije-schoolleerlingen.html

Op 28 Oktober hebben vier regio vrije scholen in Noord-Brabant een bijeenkomst georganiseerd in het Parktheater te Eindhoven, met ‘s-morgens activiteiten voor de huidige vrijeschool- leerlingen en een middagprogramma voor (oud-) leerkrachten en bestuursleden en betrokken ouders.

Spreker Frans Lutters, bovenbouw leerkracht vrije school Zeist.

Dat middagprogramma draaide om een lezing of voordracht van vrije school bovenbouw-leerkracht uit Zeist, Frans Lutters met als titel “Honderd jaar Menskunde” op uitnodiging van de vrijeschool-voorbereidingsgroep en Oloïd, het studie- en ontmoetingscentrum voor antroposofie regio Eindhoven.

Persoonlijk vond ik het een wat vreemde en aparte titel, die ik niet had verwacht bij een eeuwfeest herdenking . Hoezo honderd jaar menskunde? Die is toch veel ouder als wetenschappelijke discipline? Claimt de vrije school nu dat vakgebied zomaar alleen op?

Je zou eerder een vooruitblik verwachten zoals: “Hoe zal het de vrije school de komende eeuw vergaan”? Zijn we dan verdwenen, cultureel en maatschappelijk gezien overbodig geworden of zelfs verboden? Of zijn alle scholen dan vrijescholen geworden ?

Je zou eventueel ook terug kunnen kijken op honderd jaar ervaring om dan vast te stellen “Wat was/is de missie, visie en identiteit van de vrije school?”

Twee werkgroepen vanuit de vrijeschool beweging , vroeger de Bond van Vrije Scholen, zijn daar langere tijd mee bezig geweest zo’n tien jaar geleden. Eerst onder leiding van Annemarie Sijens en later Jan Alfrink. Zie ook https://vrijescholen.blogspot.com/2009/12/identiteit-van-vrijescholen.html

Zo’n twintig jaar geleden was er het landelijke vrijeschool Project 2000 dat ontstond omdat het ministerie van Onderwijs de vrije middelbare scholen verplicht oplegde, dat ze allemaal VWO, HAVO en VMBO-t als type onderwijs moesten gaan aanbieden om nog 6 jaar bekostiging (lees subsidie) te kunnen krijgen. Geen IVO-Mavo meer, samen met alleen een Vrijeschool getuigschrift, maar een algemeen erkend diploma . Een moeilijk traject met vele verregaande consequenties, waar decennia later nog steeds hobbels in te nemen zijn. Bijvoorbeeld geen 12e klas meer voor de HAVO-leerlingen, maar al centrale examens in de 11^e klas en voor het VMBO-t zelfs al in de 10^e klas.
Zie ook https://vrijescholen.blogspot.com/2008/06/project-2000.html

Wiskunde leerkracht van Tijn van Well (L) en oud-rector Novaliscollege Marion Beijer

Dat kwam echter niet of slechts zeer zijdelings aan bod in de toespraak van Lutters. Hij gaf vooral een beschrijving van de beginsituatie toen de eerste Waldorf/Astoria Schule ontstond. Met een verwijzing naar zijn zelf gekozen titel “Honderd jaar Menskunde” , beschreef hij dat Rudolf Steiner aan het begin van dat eerste schooljaar een cursus Algemeine Menschkunde gaf aan die kleine groep leerkrachten. Vervolgens probeerde Lutters in de beperkte gegeven tijd in grote trekken deze menskunde naar lichaam, ziel en geest uit te leggen en wat dat betekent in de praktijk van het vrije school onderwijs. Een onmogelijke opdracht, die natuurlijk alleen fragmentarisch en globaal kon slagen.

Belangstellenden in zaal Kameleon van Parktheater in Eindhoven

Tijdens de lezing zat ik me af te vragen: "Voor wie is deze boodschap bedoeld"? Het publiek bestaat uit (oud-) leerkrachten en (oud-) bestuursleden en sommige actieve betrokken (oud-) ouders. Weten zij dan niks van het vrije school onderwijs en het ontstaan ervan? Is dit een vorm van "public relations" om nieuwe ouders te enthousiasmeren? Dit is toch geen publieke voorlichtingsbijeenkomst?
Het lag zeker niet aan de persoon van Lutters, die als leerkracht en spreekbuis van het vrijeschool-onderwijs zeer deskundig is en met regelmaat de afgelopen jaren inhoudelijke stukken heeft geschreven in het vakblad Vrije Opvoedkunst en ook in de Lerarenbrieven (voor vrijeschool leraren) . Als spreker weet hij zeker te boeien met zijn kennis en ervaring en dat allemaal uit het blote hoofd zonder enige papiertje. De setting was echter verkeerd.

Belangstellenden voor "100 jaar vrijeschool" in de foyer beneden

Lutters bracht wel op de valreep nog een apart boek onder de aandacht. Het boek met de titel:"Het prachtige risico van onderwijs" van Gert Biesta. Deze Nederlandse onderwijspedagoog is in het buitenland en met name Engeland en de VS meer bekend, vanwege zijn baanbrekende onderwijsfilosofie. Hij stelt dat het onderwijs vooral een zwak, existentieel proces is en geen productie-achtig of reproduceerbaar proces. Dat de onderwijsdoelen dus breder moeten zijn dan alleen de meetbare opbrengsten en resultaten en dat die door niemand kunnen worden afgedwongen of van boven- of buitenaf kunnen worden gestuurd.

Dat spreekt mij als ervaren, bijna gepensioneerd hogeschooldocent zeer aan.

Op 30 maart 2025 verschijnt er ook op You Tube een video in de serie LuMens waarin een interview wordt weergegeven met Hans Stolp ter ere van de 100e sterfdag van Rudolf Steiner. Het geeft een mooi beeld van zijn leven en betekenis voor de wereld.Vooral ook zijn voorspellingen voor de huidige tijd zijn indrukwekkend.

https://youtu.be/Q_BMac1c4Js?si=MqAzQwtKhguk7wSy

woensdag 5 augustus 2026

Vrije Scholen kampioen

Onderstaand artikel is ingekort ook verschenen in het Eindhovens Dagblad van 13 december 2012

Vrije Scholen scoren uitstekend in onderwijsonderzoek.

Het Novaliscollege, een middelbare vrije school met een VWO, HAVO en VMBO G/L stroom heeft in Eindhoven de hoogste cijfers gehaald in het voor de Volkskrant uitgevoerde grootschalige onderzoek van Jaap Dronkers dat begin december 2012 gepubliceerd werd.
De cijfers waren respectievelijk een 9,5 voor VWO, een 10 voor HAVO en een 10 voor VMBO G/L (staat voor gemengde leerweg). Geen enkele andere school in Eindhoven haalt dezelfde hoge scores.

Interessant is vooral de manier waarop de kwaliteit van het onderwijs is gemeten door de onderwijssocioloog prof. Dronkers van de universiteit in Maastricht.
Dronkers keek verder dan alleen naar eindexamencijfers of de slaagpercentages. Hij vergeleek ook de prestaties van bovenbouwleerlingen met het advies dat de kinderen hadden meegekregen van hun basisschool, die zijn op te vatten als startniveau of basiskwalificatie. Als de prestaties boven het advies uitkomen, krijgt een school bonuspunten.

In een samenvatting die te vinden is op de website (http://static3.volkskrant.nl/static/asset/2012/Dronkerslijstschoolprestaties_901.pdf) staan de scholen met de meeste toegevoegde waarde per soort.

Deze cijfers zijn dermate bijzonder omdat in het verleden vrije scholen vaak onder vuur lagen en soms zelfs openlijk bekritiseerd werden door de onderwijsinspectie.

Het vrije school onderwijs streeft namelijk naar een brede persoonlijkheidsvorming waarbij hoofd, hart en handen van leerlingen aangesproken worden.

Dus niet alleen de voorgeschreven examenvakken maar ook via sociale en vooral kunstzinnige activiteiten(zoals handenarbeid, euritmie, muziek, toneel en schoolkampen).

Dit staat vaak op gespannen voet met de prestatiemetingen van de inspectie voor het verplichte profielprogramma.

Bij de categorie HAVO vinden we notabene vier vrije scholen in de top tien. Naast het Novaliscollege uit Eindhoven zijn dat het Karel de Grote college uit Nijmegen, de Stichtse Vrije School uit Zeist en de Vrije School Noord-Holland uit Bergen (Noord-Holland). De eerste drie genoemde middelbare vrije middelbare scholen vormen samen een juridisch geheel.

Het Novaliscollege is ook om een andere reden een hele bijzondere school en dan bedoel ik vooral het gebouw dat ruim vijf jaar geleden het meest duurzame schoolgebouw van Eindhoven was.

Het gebouw heeft een ondergrondse koude/warmteopslag (als een soort van natuurlijke airconditioning), een grijs water circuit met gebruik van regenwater. Daarnaast is er gebruik gemaakt van veel natuurlijke isolatiematerialen zoals stro- en leem- stucwerk voor de muren, hergebruikte bakstenen van Limburgse mijnwerkershuisjes, plantaardige natuurlijke verf, vlaswol als isolatiemateriaal en zelfs zonnepanelen op het dak. In het inwendige is veel hout gebruikt om een twee verdiepingen hoog houten skeletbouw te kunnen realiseren.

Al met al een kunstzinnig mooi maar ook functioneel én duurzaam gebouw.
In de ontroerendgoed award verkiezing van 2011 was het Novaliscollege nog een van de genomineerde gebouwen in Eindhoven. Uiteindelijk werd het Christiaan Huygens College van RAU architecten de winnaar met ook een zeer duurzaam gebouw.

Als toenmalig voorzitter en ouderlid van de schoolmedezeggenschapsraad heb ik gedurende bijna vijf jaar meegedraaid in de projectgroep die de bouw heeft voorbereid en uitgevoerd en dat was een leerzame en spannende periode.

dinsdag 4 augustus 2026

Schaalgrootte en Onderwijs

Dit artikel is voor het eerst verschenen op dit weblog in 2008

Nma toetst Schoolgrootte

Jarenlang heeft de overheid schaalvergroting in het onderwijs gepropageerd en financieel gestimuleerd vanwege de organisatorische en economische schaalvoordelen die dat zou opleveren. Het was zo vanzelfsprekend dat niemand eraan durfde twijfelen.

Eind jaren tachtig was er een delegatie van Onderwijsambtenaren uit Rusland op werkbezoek in Nederland. Zij lieten zich informeren over de ontwikkelingen op onderwijsgebied. Toen echter het onderwerp schaalgrootte aan de orde kwam stelde de delegatie een paar kritische vragen en verwees naar de praktijk in Rusland waar de zeer grote mammoetscholen veel problemen opleverden.
Kennelijk is dat nu ook doorgedrongen in Nederland en heeft de Onderwijsraad een advies opgesteld eind november 2008, dat nu ook door het kabinet is overgenomen, om nieuwe fusies te laten toetsen door de Nederlandse Mededingingsautoriteit( Nma).

In sommige gemeenten (Maastricht, Venlo en Deventer) vallen alle middelbare scholen onder hetzelfde schoolbestuur. Zo’n bestuurlijk monopolie wordt als ongewenst beschouwd, omdat er voor ouders vrijwel niets meer te kiezen valt en schoolbesturen te ver afstaan van ouders en leerkrachten wat de medezeggenschap moeilijker maakt.

Bij kwaliteit van onderwijs gaat het juist om andere zaken dan puur economische factoren en meerdere onderzoeken hebben uitgewezen dat kleinere scholen juist een hogere kwaliteit leveren dan grote scholen.Het Finse onderwijssysteem zonder centrale examens en grote autonomie voor de scholen zelf blijkt de beste kwaliteit op te leveren getuige de resultaten van Pisa-(Europese vergelijking leerlingen niveau) onderzoeken.
Toetsing is echter pas nodig bij fusies waarbij de nieuwe organisatie meer dan 2500 leerlingen basisonderwijs gaat omvatten, of meer dan 5000 scholieren voor het voortgezet onderwijs, meer dan 10000 in het middelbaar beroepsonderwijs en meer dan 20000 studenten in het hoger onderwijs! Dat is niet echt kleinschalig, dus de vraag is of deze grenzen ingegeven zijn door kwaliteitseisen of bestuurlijke pragmatiek?!

Vrije School Amsterdam in zwaar weer

Onderstaand bericht is gepubliceerd op de website Antrovista, rubriek opvoeding/scholen, vanaf 17 maart 2009

Vertrouwen komt te voet en vertrekt te paard !
Afgelopen week was de vrije school weer uitgebreid in het nieuws op Radio 1 alsook met een uitgebreid artikel in het NRC op 12 en 13 maart.
De problemen liegen er ook niet om. Allereerst een slechte kwaliteit volgens de normen van de Onderwijsinspectie. Als gevolg daarvan is de school onder curatele gesteld van de Gemeente Amsterdam en heeft de Dienst Maatschappelijke Ondersteuning(DMO) met financiële ondersteuning een interim schoolleider, Anne Veldt aangesteld die orde op zaken moet stellen. In haar plan van aanpak worden kinderen tussentijds “getoetst”en worden leerkrachten begeleidt om “resultaat-gerichter” les te geven! De problemen bestaan al veel langer want de school heeft in de afgelopen vijf jaar zeven besturen en zes directeuren versleten.!!??

Nu lijkt echter de complete chaos uitgebroken; de algemeen directeur is door leerkrachten gedwongen om op te stappen, een bestuurslid is bedreigd en het bestuur wil onder druk van het personeel aftreden en nu zijn ook de ouders in opstand gekomen.

Tijdens een crisisberaad heeft de coördinator onderbouw Gert Hilbolling van de Vereniging van vrije scholen aangegeven dat er op korte termijn twee nieuwe directeuren en een nieuw bestuur moeten komen !!??
Deze oplossing zal allerminst werken zo blijkt ook wel uit de afgelopen vijf jaar en misschien moet je zelfs concluderen dat hier juist de oorzaak van de problemen ligt.
Hoe meer partijen zoals de inspectie, de gemeente Amsterdam, WMO en nu ook de vereniging van Vrije scholen zich met het onderwijs in een school gaan bemoeien hoe meer verdeeldheid en kwaliteitsverlies er op zal treden. Het basisvertrouwen is dan fundamenteel verstoord.
Een directeur die als dagtaak heeft om de school te leiden en een bestuur op afstand zijn juist de ingrediënten van grote spanningen binnen een vrije school.

De enige oplossing is een sociaal driegelede school waar lerarenzelfbestuur en een mandatenorganisatie de uitgangsprincipes zijn, zoals R.Steiner het ook heeft aangegeven.

Daarmee kun je het noodzakelijke fundament van vertrouwen weer opbouwen.
Juist deze school weet dat ook want zij hebben 25 jaar geleden (maart 1984) een jubileum-uitgave uitgegeven getiteld: "De mandatenorganisatie in de Geert Groote School" en als subtitel "Leraren-zelfbestuur, een organisatievorm met toekomst!".

De auteur was Christoph Andersen. De publicatie was het resultaat van 12 jaar experimenteren op school!
We mogen hopen dat deze toekomst inmiddels aangebroken is.

Novaliscollege Topschool

Dit artikel is voor het eerst verschenen op dit weblog eind 2015

Resultaten Keuzegids middelbare scholen 2015

Het Novaliscollege, de Eindhovense vrije middelbare school, heeft in de nieuwste kwaliteitsmeting weer het predicaat topschool gekregen. Dat gebeurde in de twee voorafgaande jaren al eerder in het landelijke onderwijsonderzoek door prof. J.Dronkers , maar nu ook in het onderzoek waarvan de resultaten te vinden zijn in de Keuzegids Middelbare Scholen 2015.

Van de 13 middelbare scholen in Eindhoven die een VWO-stroom hebben scoort het Novaliscollege een gedeelde 2^e plaats samen met het nabijgelegen Eckartcollege met score 71. De eerste plaats kreeg het Lorentz Casimir Lyceum met score 78.

Gekeken naar de Havostroom is het Novaliscollege ook 2^e geworden van de 15 scholen in totaal, met een score van 74 voorbijgestreefd door Het Bisschop Bekkers lyceum(met score 76).

De score is een gewogen gemiddelde van een aantal verschillende kwaliteitsaspecten. Zestig procent van de totaal score wordt bepaald door vier aspecten.

Dat zijn de gemiddelde cijfers voor het centraal schriftelijk eindexamen.

Het gemiddelde verschil tussen de eindexamencijfers en de schoolexamens en daarnaast het aantal zittenblijvers en afvallers in onder- en bovenbouw.

Dit laatste wordt ook wel de successcore genoemd .

Veertig procent van de score wordt bepaald door vier afzonderlijke indicatoren (ieder 10%), te weten leerling- en oudertevredenheid, de financiële gezondheid van de school en leraar-leerlingverhouding (aantal leerlingen/fte). Het Novaliscollege sprong er als beste uit vanwege het feit dat de successcore in de onderbouw vergelijkenderwijs heel hoog was.

Van het Novaliscollege is de VMBO-stroom (in de statistieken weer onderverdeeld naar GT, Breed en Kader) niet meegenomen in de cijfers, waarschijnlijk omdat deze stroom te klein is (minder dan 20 leerlingen vanaf klas 3). Men heeft daarbij de cijfers van de Onderwijs-inspectie gebruikt met als peildatum najaar 2013.

Vergelijk je deze Novaliscijfers met die van de "zuster" vrijescholen in Nijmegen en Zeist, die vallen onder dezelfde Stichting, dan ontstaat het volgende beeld:

Score VWO plaats: Score HAVO plaats:

Novaliscollege Eindhoven 71 2e 74 2e

Stichtse Vrijeschool Zeist 65 9e 68 5e

Karel de Grote Nijmegen 66 9e 65 7e

De plaats in de rangorde is ten opzichte van de andere middelbare scholen in dezelfde plaats. Het Novaliscollege steekt er duidelijk boven uit, terwijl enkele jaren geleden de Stichtse vrije school in Zeist zelfs werd uitgeroepen tot de beste middelbare school van heel Nederland.

Kijk je naar enkele andere grotere vrijescholen in Nederland dan gelden deze cijfers:

Score VWO plaats: Score HAVO plaats:

Vrije School Den Haag 67 5e 71 1e

Parcival College Groningen 56 7e 71 1e

Rudolf Steiner Rotterdam 66 6e 74 1e

Geert Groote Amsterdam 69 8e 66 4e

Vergeleken met deze “collega” vrije scholen haalt het Novaliscollege ook de beste cijfers.

De HAVO-stromen van de vrijescholen in Den Haag, Groningen en Rotterdam bezetten wel de eerste plaats ten opzichte van de andere middelbare scholen in die plaats.

In absolute punten gerekend heeft het Novaliscollege toch de beste cijfers.

Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het Vrije School Onderwijs in 2019 drie korte documentaires gemaakt die heel indrukwekkend een beeld geven van de diversiteit van scholen over de wereld maar tegelijkertijd toch dezelfde uitgangspunten hebben.

Deel 1. (Nederlands ondertiteld) https://youtu.be/rdObwR2Jrq8

Deel 2 (alleen Engels) https://youtu.be/vDFmUwA3_jE

Deel 3. (alleen Engels) https://youtu.be/2-mVPUzgWPY

In juni 2019 kwam de school weer in het nieuws door het feit dat een VWO-leerlinge Samira van de Meulengraaf een van de prijswinnende leerlingen was die voor haar profielwerkstuk over donorouderschap onderscheiden werd met een Onderwijsprijs ter waarde van € 1500,- en daarmee een tweede prijs behaalde in de categorie Natuur en Gezondheid. Deze worden jaarlijks uitgereikt door de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.

Samira is zelf een donorkind en heeft wel schriftelijk contact gehad met haar biologische donorvader, maar nooit een rechtstreeks contact.

Update 2020

Medio januari verscheen in het Eindhovens Dagblad het overzicht van alle middelbare scholen in Eindhoven en hun leerprestaties over 2018/2019.

Daarin is te zien dat het Novaliscollege haar toppositie volledig is kwijtgeraakt en nu onderaan het lijstje staat met de laagste slaagpercentages en laagste gemiddelde eindcijfer voor de HAVO en VWO stroom.
Conclusie: Van de beste naar de slechtste middelbare school in 5 jaar tijd !
Natuurlijk gaat het hier alleen om kwantitatieve, meetbare schoolaspecten en niet om kwalitatieve of ook subjectieve schoolzaken. Misschien is de leerling-tevredenheid wel heel hoog en scoren vrije scholen vooral op hun brede schoolaanbod met naast de verplichte - en profielvakken ook veel praktische en kunstzinnige vakken.

Schoolnaam: (aantal ll.)	VMBO slaag %	VMBO Gem. cijfer	HAVO Slaag %	HAVO Gem. cijfer	VWO Slaag %	VWO Gem. cijfer
*Novaliscollege(553)*	94,6	6,4	84,5	6,6	72,2	6,6
Eckartcollege (1486)	94,7	6,6	88,8	6,5	96,5	6,8
Sit Joriscollege (1344)	96,1	6,6	90,7	6,6	95,9	6,6
Augustinianum (1208)	nvt	nvt	85,7	6,6	89,4	6,8
Christiaan Huygens College (1113)	nvt	nvt	89,6	6,6	95,5	7,1
Frits Philips Lyceum (1642)	90,8	6,5	92,3	6,6	92,0	6,8
Lorentz Casimir Lyceum (1270)	nvt	nvt	95,3	6,6	99,0	7,0
Olympia(410)	94,0	6,4	nvt	nvt	nvt	nvt
Schoolplein Helder (209)	nvt	nvt	84,6	6,6	85,7	6,7
Stedelijk College (1440)	91,1	6,4	92,0	6,5	90,7	6,8
Summa college (946)	93,8	6,5	95,2	6,6	nvt	nvt
Van Maerlantlyceum (1158)	nvt	nvt	94,7	6,5	94,4	6,8

Novaliscollege beste middelbare school van Eindhoven

Onderstaand artikel is ook ingekort verschenen in het Eindhovens Dagblad (rubriek Opinie)op vrijdag 6 december 2012

Landelijk onderzoek onderwijskwaliteit prof.Dronkers.

Afgelopen dinsdag zijn in de Volkskrant de jaarlijkse cijfers bekendgemaakt van het landelijke middelbare schoolonderzoek van prof. Dr. Jaap Dronkers van de universiteit van Maastricht. Via de website van de Volkskrant heb je toegang tot alle cijfers en de berekeningswijze. Daarbij is het mogelijk om per woonplaats of postcodegebied de scholen te rangschikken. Bovendien is het mogelijk om per schooltype te kijken.

Zo heeft het Novaliscollege als middelbare vrijeschool drie schooltypen in huis van vwo, havo en vmbo g/l (gemengde leerweg). Voor het vmbo g/l heeft deze school een 9,5 gekregen net als voor de havo-stroom, het hoogste cijfer dat in Eindhoven gegeven is. Voor de vwo-stroom heeft het Novalis een 8,5 gekregen en neemt na het Eckartcollege en het lyceum Bisschop Bekkers met beide het cijfer 9,0 de 3e plaats in. Gemiddeld genomen scoort het middelbare vrijeschool onderwijs het beste in Eindhoven.

Natuurlijk is er altijd de inhoudelijke discussie welke kwaliteitsnormen je voor het onderwijs neemt. Is scoringspercentage van eindexamenkandidaten voldoende? Is het gemiddelde examencijfer van alle vakken een goede indicator?

Zegt het onderscheid tussen school- en centraal schriftelijke examens iets? Neem je ook het instapniveau van de kinderen mee of het sociale milieu waaruit zij komen?

Het goede van het onderzoek van Dronkers is dat hij dit allemaal meeneemt via een gewogen formule.

Bij de huidige meting hebben de centraal schriftelijke examencijfers van 2012 een belangrijke rol gespeeld maar ook het instapniveau. Stel dat een kind aan het einde van de basisschool een vbmo advies heeft gekregen maar toch aan het einde van de middelbare school een havo-examen heeft gehaald dan krijgt een school hiervoor pluspunten want dan heeft het een duidelijke toegevoegde waarde gehad. Het omgekeerde kan natuurlijk ook. Ook de sociaal-economische samenstelling van de leerling-populatie speelt mee dus scholen in achterstands(Vogelaar-)wijken met goede resultaten krijgen ook pluspunten.

Het Novaliscollege scoorde vorig jaar ook al als beste dus, dat is een reden om eens wat beter naar het bijzondere van het vrijeschool onderwijs te kijken. Wat is er anders?

Het vrijeschoolonderwijs is ontstaan in Duitsland aan het begin van de vorige eeuw onder de naam Waldorfschule en opgericht door de Oostenrijkse filosoof en grondlegger van de antroposofie Rudolf Steiner( 1861-1925).

De antroposofie is een geesteswetenschap die stelt dat de mens een geestelijk, spiritueel wezen is die meerdere levens doorloopt. Daarom is ieder mens uniek maar zijn er tegelijkertijd te onderscheiden levensfasen, waar het onderwijs zich op moet richten. Ook in Nederland ontstond al heel vroeg een vergelijkbare school in Den Haag onder de naam vrijeschool.

Deze typering als soortnaam is gekozen omdat het onderwijs kinderen wil begeleiden tot vrije, verantwoordelijke en zelfbewuste volwassenen.

In Eindhoven is de middelbare school als Vrije School Brabant ontstaan begin jaren 70, toen nog als school van basis en middelbare school samen.

Het aantal vrijescholen is in Nederland uitgegroeid tot een landelijk netwerk van basisscholen en middelbare scholen. Momenteel zijn er 70 basis vrijescholen en 14 middelbare vrijescholen.

Als voormalig ouder van drie kinderen die de hele vrije school vanaf peuterklas tot en met eind middelbare school heeft kunnen ervaren, zijn een aantal kenmerken bijzonder gebleken.

Allereerst is het onderwijs integraal en samenhangend. Het onderwijsprogramma is ontwikkeld vanaf peuterleeftijd tot en met einde middelbare school als een volledige cyclus. Het onderwijs is daarnaast heel breed doordat het niet alleen cognitieve, maar vooral ook kunstzinnige, sociale en fysieke kwaliteiten in kinderen wil ontwikkelen. Een evenwichtig opgebouwd lesprogramma moet voorzien in voldoende afwisseling tussen hoofd, hart en handen. Muzikale vorming door middel van koorzang en schoolorkest waren net zo belangrijk als toneeluitvoeringen en schoolkampen(landmeten, landbouwkamp, culturele eindreis).

Verder ook euritmie als een bijzondere woordgebaar- en bewegingskunst.

Periodeonderwijs is ook een terugkerende vertrouwde vorm waarbij een onderwerp gedurende een periode van 7 weken werd gegeven tijdens de eerste twee lesuren.

Het kind wordt vooral ook individueel aangesproken en begeleidt. In getuigschriften en rapporten wordt in beelden vooral het ontwikkelings-(of worstelings-)proces van een kind weergegeven. Dat vergt dat een leerkracht zich wel moet verdiepen in de individualiteit van een kind en daarom in het ideale geval ook meerdere jaren in de basisschool bij dezelfde klas en dus kinderen blijft.

Het afgelopen decennium is er echter veel veranderd op vrijescholen door de steeds hogere schooleisen van de onderwijsinspectie. Er is meer nadruk komen te liggen op de cognitieve meetbare vakken van taal, rekenen, en meetbare zaken als leerlingendossiers, toetsen & examens ten koste van de meer praktische en kunstzinnige vakken.

Juist het eigene van het vrijeschool onderwijs is deels verloren gegaan. Dat is een groot gemis. Het accent ligt nu teveel op scholing in plaats van op vorming. Zo is gelukkig het onzalige regeringsvoorstel voor invoering van een kleutertoets in de Tweede Kamer verworpen.

We zouden echter nog veel verder kunnen gaan in vrijheid voor het onderwijs zoals in Finland. Daar zijn geen centraal schriftelijke examens, geen eindtermen en is er geen controle van de onderwijsinspectie. Toch zijn de onderwijsprestaties van Finse kinderen bij allerlei internationale vergelijkingen zeer indrukwekkend. Ze scoren meestal in de top 3.

Als ouder ben ik dankbaar dat mijn kinderen dit onderwijs hebben kunnen volgen en ben ik dus niet verbaasd over het zeer hoge cijfer voor het Novaliscollege.

De overheid zou daarom vrijescholen weer meer vrijheid moeten geven om het onderwijs naar eigen inzicht en in samenspraak met ouders vorm te geven. Door het succes heeft de school eind 2017 toestemming gekregen om een tweede, nieuw duurzaam schoolgebouw te realiseren waar 680 leerlingen een plaats kunnen hebben. In de afgelopen zes jaar zijn ze gegroeid van 420 naar 600 leerlingen.

Vrije Scholen vallen in de Prijzen

Dit artikel is voor het eerst verschenen op dit weblog in 2012

Happy Energy School

De Groningse Vrije School Parcival College heeft uit handen van de kortgeleden overleden voormalig astronaut en hoogleraar duurzaamheid persoonlijk de Wubbo Ockels 2.0 prijs ontvangen. De prijs bestaat uit een bedrag van 10.000 euro, beschikbaar gesteld door de NHL, de Hanzehogeschool, Stenden University en de Rijksuniversiteit Groningen.

De prijs werd voor de eerste keer uitgereikt in 2012 aan de meest duurzame school van Noord-Nederland. Happy Energy diende als inspiratiebron voor de school en zij steunt nu deze prijs ook als initiatiefnemer. Medeoprichter Wubbo Ockels onthulde de plaquette van de eerste 'Happy Energy school' in Nederland. Op 1 en 2 februari 2012 hebben leerlingen en docenten van het Parcival College te Groningen een gesponsorde lesmarathon van 24 uur gehouden ten behoeve van zonnepanelen voor de school. Dit vonden Wubbo Ockels en Happy Energy zo'n geweldig initiatief dat werd besloten dat de school zich vanaf nu 'Happy Energy school' mag noemen.

Vrije Schoolleerkracht onderscheiden als meest Sociale Ondernemer.

Leerkracht Marjan Deurloo van de vrije basisschool Valentijn in Harderwijk is door de plaatselijke SP-afdeling uitgeroepen als meest sociale ondernemer van 2014 en heeft de oorkonde “Juffie in ’t Groen” gekregen.
De Socialistische Partij in Harderwijk heeft op 1 mei (Dag van de Arbeid), deze oorkonde uitgereikt aan de meest Sociale Ondernemer van 2014. De SP wil met dit initiatief ondernemers in Harderwijk stimuleren om vooral sociaal, milieu- en maatschappijbewust te ondernemen.

Juffie in ’t Groen is het meest sociaal, omdat juffrouw Deurloo “mensen weet te stimuleren om duurzaam en creatief met de natuur om te gaan".

Juffie is een initiatief van Marjan Deurloo die behalve landschapsecoloog, ecologisch hovenier ook vormgever en leerkracht is . “Als landschapsecoloog zie ik dat in veel steden en dorpen zoveel groen is verdwenen en vervangen door steen en asfalt".

Daarom streeft ze naar meer natuurlijke schoolpleinen en speelplaatsen, waar kinderen kunnen knoeien met zand en water, klauteren over boomstammen, klimmen in bomen en verstoppen in de struiken. Een mooi voorbeeld in Harderwijk is de Vrije School Valentijn zelf, waar een dergelijk schoolplein inmiddels gerealiseerd is. De kinderen voelen zich prettig in een omgeving waarin de natuur zijn gang mag gaan maar waar zij zich kunnen uitleven en tegelijkertijd ook veel over de natuur kunnen leren.”’
Om een goed beeld te krijgen zie de weblink naar een filmpje over dit schoolplein. http://vimeo.com/55550414

Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het Vrije School Onderwijs in 2019 drie korte documentaires gemaakt die heel indrukwekkend een beeld geven van de diversiteit van scholen over de wereld maar tegelijkertijd toch dezelfde uitgangspunten hebben.

Deel 1. (Nederlands ondertiteld) https://youtu.be/rdObwR2Jrq8